ಜಗದ ಕವಿಯ ನಾನು

‘ನಾನು
ವಿಶ್ವಮಾತೆಯ ಗರ್ಭ ಕಮಲಜಾತ-ಪರಾಗ-
ಪರಮಾಣು ಕೀರ್ತಿ ನಾನು!
ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯ ಮೈಯ ಹಿಡಿಮಣ್ಣ ಗುಡಿಗಟ್ಟಿ
ನಿಂತಂಥ ಮೂರ್ತಿ ನಾನು!
ಭರತ ಮಾತೆಯ ಕೋಟಿ ಕಾರ್ತಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ
ಮಿನುಗುತಿಹ ಜ್ಯೋತಿ ನಾನು!
ಕನ್ನಡದ ತಾಯಿ ತಾವರೆಯ ಪರಿಮಳವುಂಡು
ಬೀರುತಿಹ ಗಾಳಿ ನಾನು!
ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹಾಲು ನೆತ್ತರವ ಕುಡಿದಂಥ
ಜೀವಂತ ಮಮತೆ ನಾನು!
ಈ ಐದು ಐದೆಯರ ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳಾಗಿ
ಈ ಜೀವ ದೇಹನಿಹನು!
ಹೃದಯಾರವಿಂದದಲ್ಲಿರುವ ನಾರಾಯಣನೆ
ತಾನಾಗಿ ದತ್ತ ನರನು!
ವಿಶ್ವದೊಳನುಡಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಸುತಿಹನುಇಲ್ಲಿ
ಅಂಬಿಕಾತನಯನಿವನು!
-ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ

ಕಾವ್ಯಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ವಿಸ್ತೃತತೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಕವಿತೆಯೊಂದರ ಓದು ಅದು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅನನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರಂಥ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಪ್ರತಿ ಪದ್ಯದ ವಸ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆ ಮೂಲಕ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅರ್ಥಬಾಹುಳ್ಯತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರನ್ನು ಓದಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.
ಬೇಂದ್ರೆಯಂತಹ ಕವಿಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಕವಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಕ್ತಾರ ಎನ್ನಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಈ ನಾನು ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಕವಿತೆ ತನ್ನೊಳಗೆ ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೂತ ಅರ್ಥ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೀಗೆ ಅನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಅಹಂ, ಸ್ವಾರ್ಥ, ಅನನ್ಯತೆ... ಏನೆಲ್ಲ ನೋಟಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದೆ ಸಾಮಾಜಿಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಚಲನೆಯನ್ನು ಈ ಪದ್ಯ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ದನಿಸಿದೆ. ನಾನು ಎಂಬ ಅಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪ ಮುಂದೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕತೆ ಪಡೆಯುವುದೆಂಬುದರ ರೂಪಕವಿದು. ಈ ಕವಿತೆಯ ಗುಣವೇ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆ. ನಾನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕುಚಿತ, ಕುಬ್ಜತೆ, ಸಣ್ಣತನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಕವಿಯದು.
ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಕ್ತಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದರ ಜತೆಜತೆಗೆ ಆ ಕವಿಯ ಪ್ರತಿಕವನಗಳೂ ಅವನದೇ ಆದ ತಾತ್ವಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕವಿಯ ಪ್ರತಿ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯೊಂದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪದೆಡೆಗಿನ ನಡೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ನಾನು ಕವಿತೆ ಅವರ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಯ ಪರಿಕ್ರಮವೇ ಆಗಿದೆ.
ಈ ಕವಿತೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ! ಒಳಮನದಲ್ಲಿ ಓದಿಕೊಂಡು, ಅರ್ಥದ ಜೊತೆ ಮಾತಿಗೆ ಕೂತಾಗ ಅದರ ಅರ್ಥ ಬಿಳಲುಗಳ ಬಾಚುವಿಕೆಗೆ ಮೇರೆಯಿಲ್ಲ! ಕವಿಗೆ ಐವರು ತಾಯಂದಿರು! ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಾಕೆ, ಕನ್ನಡ ತಾಯಿ, ಭರತ ಮಾತೆ, ಭೂಮಾತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಮಾತೆ... ಕವನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ನನ್ನತನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಪರಿಯಿದು. ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಡಿದು. ವಿಶ್ವದ ಅಸಂಖ್ಯ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮಧ್ಯೆ ತಾನು ಎಂಬುದು ಪುಟ್ಟ ಕಣವೇ ಎಂದು ಪರಿಭಾವಿಸುತ್ತಲೇ ಈ ಜನ್ಮವನ್ನೂ ಕೀರ್ತಿಯೆಂದು ಕರೆವ ಉದಾತ್ತ ಗುಣ ಇದರ ಮೂಲ. ಜೀವನಿಷ್ಟ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮನುಷ್ಯನೂ ಒಂದು ಬೆಳಕು, ಪ್ರತಿ ಬದುಕೂ ಒಂದೊಂದು ಕಾರ್ತಿಕೋತ್ಸವ, ಯಾರ ಜೀವವೂ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತೇ ಜಗದ ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಸಾಂತ್ವನದ ನಯ ನುಡಿಯಾಗಿದೆ. ಕವಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮಣ್ಣು ಗಾಳಿ ಪರಿಮಳಗಳ ಜೊತೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯೇ ಇಂತಹ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಬಲ್ಲುದು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ತವಕವೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಘನತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬಲ್ಲದು. ಸಾರಬಲ್ಲದು.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾರ್ವತ್ರೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಮಹತ್ತು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲರು. ವಿಶ್ವಮಾತೆಯ ಗರ್ಭ ಕಮಲ ಜಾತ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಿಗಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭ, ಪರಾಗ, ಮೈಮಣ್ಣು ಇಂಥ ಪದಗಳ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯಿಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಜೀವ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಹೊರತಲ್ಲ! ನಾನು ಎಂಬ ಎಳೆತನ ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಂತಹ ಸಾಂಗತ್ಯದಿಂದ. ಐದು ಐದೆಯರು, ಐದು ತಾಯಂದಿರು, ಪಂಚಭೂತ ಹೀಗೆ ನಂಟು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗಬಲ್ಲದು. ಈ ಬಗೆಯ ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ನಾನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಣುವಾಗಿ, ಬರಿ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ, ಜೀವಿಯಾಗಿ, ಕೊನೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ನುಡಿಯಾಗಿ ಮಾಗುವ ನಡೆ ಇದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಕವಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ! ಕವಿತೆಯನ್ನೂ.
ಕೊನೆಗೆ ಈ ಕವಿತೆ ವಿರಮಿಸುವ (?) ಬಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ! ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತಾನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡದ್ದೂ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ನೆಲದ ಭಾಷೆಯನ್ನೆ! ಅದು ಮಾತು ಕಲಿಸಿದ ತಾಯಿ ಭಾಷೆಯ ಅದಮ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಸೆಲೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಿಸುವ ಕಾಳಜಿ ತಹತಹಿಸುತ್ತದೆ. ನೆಲೆಯಿಂದ ನೆಲೆಗೆ ಜಿಗಿಯುವ ಈ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮದ ಮಧ್ಯೆ ನಾನು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ತನ್ನ ಅರ್ಥದ ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಗಲುಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತದೆ! ಇದು ಜಗದ ಕವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಲಿದ ಸಿದ್ಧಿ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಇಂತಹ ಕವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ.
-ವಾಸುದೇವ ನಾಡಿಗ್

ಕಾವ್ಯನಂದರ ವಚನಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ

ಪೀಠಿಕೆ
"ವಚನ" ಎನ್ನುವ ಪದ ಬಹುಮುಖಿಯಾದುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪದದ ಅರ್ಥಗಳು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ವಚನವೆಂದರೆ ಮಾತು, ನುಡಿ. ಆದರೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ "ವಚನ" ಬರಿ ಮಾತಾಗಿರದೆ, ಅದು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಾಗಿತ್ತು. ವಚನವೆಂದರೆ Pಡಿomise. ವಚನಕಾರರು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಡೆ-ನುಡಿ ಒಂದಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಸಾತ್ವಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಲಕ್ಷಣ. ಹೀಗಾಗಿ "ವಚನ"ವೆಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಯಿತು. ಶರಣರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗೆಗೆ, ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ "ವಚನ"ವೆಂಬುದು ಚಳವಳಿಯಾಯಿತು. ಆ ಕಾಲ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಶರಣರು ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ವಚನ ವಿಜ್ಞಾನವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ "ವಚನ"ವೆಂಬ ಪದವು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ರೂಪವಾಗಿ, ವಚನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿ, ವಚನ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ, ವಚನ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಚನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಿರುವಂತೆ, ಅನೇಕ ಆಶಯಗಳೂ ಇವೆ.
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಸವಪೂರ್ವಯುಗ, ಬಸವಯುಗ, ಬಸವೋತ್ತರ ಯುಗ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಯುಗವೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಬಸವ ಪೂರ್ವ ಯುಗದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಅನಗತ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ, ಮಾದಾರ ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಮೊದಲಾದ ವಚನಕಾರರು ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರದೆ, ಅವರೆಲ್ಲ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಹಿರಿಯ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಸವಯುಗ-ಬಸವೋತ್ತರಯುಗ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಗಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಸವಯುಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ, ಬಸವೋತ್ತರ ಯುಗದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಇವೆರಡೂ ಯುಗಗಳಿಗಿಂತ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ತುಂಬ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ "ವಚನ" ಸಾಹಿತ್ಯ ರೂಪವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳವಳಿ, ಹದಿನೈದು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಣ್ಣಗಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕಾಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಚನ ಕ್ರಾಂತಿ, ವಚನ ಚಳವಳಿ, ವಚನ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆ, ದಲಿತ ಚಿಂತನೆ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಹೋರಾಟದ ಬದಲು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವೋತ್ತರ ಯುಗದ ವಚನಕಾರರ ಆಶಯಗಳು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿದವು.
ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ "ವಚನ"ವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಭಾವಗೀತ, ಸುನೀತದ ಹಾಗೆ ’ವಚನ’ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಬಸವಯುಗದ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಲಿ, ಬಸವೋತ್ತರ ಯುಗದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆ-ಆದರ್ಶ ಬದುಕು ಮುಖ್ಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುಗಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಧುನಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಸ್.ವಿ.ರಂಗಣ್ಣನವರು ವಚನ ರಚನೆಗೆ ಮೊದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆದ್ಯ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಜಚನಿ, ಎಸ್.ವಿ.ಪರಮೇಶ್ವರಭಟ್ಟ, ಜೋಳದ ರಾಶಿ ದೊಡ್ಡನಗೌಡ, ಜೀರಿಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಸವಪ್ಪ, ಮಹಾದೇವ ಬಣಕಾರ, ಮೂಜಗಂ ಮೊದಲಾದವರು ವಚನ ರಚನೆ ಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಚನಕಾರರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ ಹೆಸರು ತುಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರು ಕಾವ್ಯ-ಕಥೆ-ಕಾದಂಬರಿ-ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರೂ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ವಚನಕಾರರನ್ನಾಗಿ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗಿದೆ.
ವಚನೋಧ್ಯಾನ, ವಚನನಂದನ, ವಚನರಾಮ ಹೀಗೆ ಮೂರು ಬೃಹತ್ ವಚನ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಕಾವ್ಯಾನಂದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ಇರುವುದೇ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ. ಇವರು ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರದು ಸಮನ್ವಯ ದೃಷ್ಟಿ. ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸದೆ, ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಎರಡರಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತಮಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ಬರೆಯುವ ಆಶಯ ಕಾವ್ಯಾನಂದರದಾಗಿದೆ.
ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಲೌಕಿಕ-ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ, ಇಹ-ಪರ ಎರಡೂ ವಿಷಯಗಳು ಸಮನ್ವಯಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರ ವಚನಗಳನ್ನು ವಿಷಯಾನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವುದಾದರೆ ಹೀಗೆ ಜೋಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ೧. ಜೀವ-ದೇವ ಸಂಬಂಧ ೨. ಪ್ರಕೃತಿ ೩. ಚಿಂತನ-ಮಂಥನ ೪. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ೫. ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ೬. ಸತಿ-ಪತಿಭಾವ ೭. ಪ್ರೀತಿಯ ಅನಂತತೆ ೮. ಮಹಿಳೆ, ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವರ ವಚನಗಳು ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಜೀವ-ದೇವ ಸಂಬಂಧ
ಜೀವ-ದೇವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿಕರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಪುರಾಣಿಕರು ಆಸ್ತಿಕರು. ಆದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿರೋಧಿಗಳು. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಿಕರ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರ ಪ್ರಭಾವ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಜೀವ-ದೇವ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗಲೆಲ್ಲ, ಆತ್ಮ ನಿವೇದನೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಿಕರ ದೇವ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಇರುವಂತವನಲ್ಲ, ಆತ ಅವರೊಳಗಡೆಯೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಈ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತುಂಬ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
"ಶಬ್ದ ಹುಟ್ಟದ ಮುನ್ನಿನ ಅರ್ಥದಂತೆ
ವಾದ್ಯ ಹುಟ್ಟದ ಮುನ್ನಿನ ನಾದದಂತೆ
ಕುಂಚಹುಟ್ಟದ ಮುನ್ನಿನ ಚಿತ್ರದಂತೆ
ಉಳಿ ಹುಟ್ಟದ ಮುನ್ನಿನ ಪ್ರಾಣದಂತೆ ಇದ್ದೆಯಯ್ಯಾ!..."
ಅವರ ವಚನವೊಂದರ ಈ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉಪಮೆಗಳು, ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸರಮಾಲೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ವಚನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ "ನಾನು ಹುಟ್ಟುವ ಮುನ್ನ ನೀನು ಹೇಗಿದ್ದೆಯಯ್ಯಾ?" ಎಂದು ದೇವನನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ದೇವನಿಂದ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯದೇ ಹೋದಾಗ ತಾವೇ ಆ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶಬ್ದ-ಅರ್ಥ, ವಾದ್ಯ-ನಾದ, ಕುಂಚ-ಚಿತ್ರ ಇಂತಹ ಜೋಡಿ ಪದಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತ ಅವಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಶಬ್ದ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರವಲ್ಲವೆ ಅರ್ಥ ಹುಟ್ಟುವುದು! ವಾದ್ಯ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರವಲ್ಲವೆ ನಾದ ಕೇಳಿಸುವುದು! ಕುಂಚ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರವಲ್ಲವೆ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಿಸುವುದು! ಹೀಗೆ ಈ ಉಪಮಾಮಾಲೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ವಚನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗಿದೆ.
"ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ತಾನೆ
ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಶಬ್ದ, ನಾದಕ್ಕೆ ವಾದ್ಯ
ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕುಂಚ, ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉಳಿ
ನಿನಗೆ ಭಕ್ತ ದೊರೆತುದು?"
"ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ದೇವನೇ ಕಾರಣ"ವೆಂದು ಉಳಿದ ಆಸ್ತಿಕರೆಲ್ಲ ಭಾವಿಸಿದರೆ, "ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರವೇ ದೇವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೆಂದು ಪುರಾಣಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ಆಸ್ತಿಕರಿಗೂ ಪುರಾಣಿಕರಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲಿಯೇ; ’ಶಿವನಿಗಿಂತ ಶಿವಶರಣ ಮುಖ್ಯ ಎನ್ನುವ ಶರಣರ ಆಶಯ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ನಾಸ್ತಿಕವಾದದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ’ನಾನಿದ್ದರೆ ಜಗತ್ತು’ ಎಂದು ನಾಸ್ತಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನೇ ಪುರಾಣಿಕರು ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಪುರಾಣಿಕರು ಆಸ್ತಿಕನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ನಾಸ್ತಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ವಚನದ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿ ಆಸ್ತಿಕ-ನಾಸ್ತಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ತಾನೆ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ-ಶಬ್ದ, ನಾದಕ್ಕೆ-ವಾದ್ಯ, ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ-ಕುಂಚ, ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ-ಉಳಿ ದೊರೆತದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಯಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ, ಕಾಣದ ದೇವನನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಆಸ್ತಿಕರೇ ತುಂಬಿರುವ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಪುರಾಣಿಕರು ದೇವನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಕೃತಿ
ನವೋದಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಶರಣರು ಸಕಲಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಸಲುವಾಗಿ ಸಸ್ಯ-ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಲಿವೆ. ಆದರೆ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಷ್ಟೇ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರದು ಮನುಷ್ಯ ಕೇಂದ್ರಿತ, ಅಹಂ ಪ್ರಧಾನವಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾದರೆ, ಶರಣರದು ಜೀವ ಕೇಂದ್ರಿತ, ಅಂತಃಕರಣದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾವ್ಯಾನಂದರು ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದವರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಕುರಿತು, ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ-ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲವನ್ನು ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ. ಅವರ ಅನೇಕ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೇಮ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.
"ಹೂವು ತಮ್ಮದೆಯ ತೆರೆದರೆ
ಅಂದ, ಸುಗಂಧ, ಮಕರಂದಗಳ ಸುಗ್ಗಿ,
ಸಿಂಪುಗಳು ತಮ್ಮೆದೆಯ ತೆರೆದರೆ
ಮುತ್ತುಗಳು ಬರುವವು ನುಗ್ಗಿ,
ಹನುಮ ತನ್ನೆದೆಯ ತೆರೆದರೆ
ಸೀತಾ-ರಾಮರ ಚಿತ್ರ
ಇರುಳು ತನ್ನೆದೆಯ ತೆರೆದರೆ
ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ನಕ್ಷತ್ರ!...."
ಹೀಗೆ ಈ ವಚನ ದ್ವಿತೀಯ ಸಾಲಿನ ಅಂತ್ಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸದ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆದು ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೂವಿನಿಂದ ಸುಗಂಧ, ಸಿಂಪುಗಳಿಂದ ಮುತ್ತುಗಳು, ಹನುಮನಿಂದ ಸೀತಾ-ರಾಮರು, ಇರುಳಿನಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾವ್ಯಾನಂದರು ಇಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹನುಮನ ಮೂಲಕ ಸೀತಾ-ರಾಮರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ, ಇರುಳಿನ ಮೂಲಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕಾವ್ಯಾನಂದರ ಕಾವ್ಯಧೋರಣೆ ಜನಪರವಾಗಿದೆ, ಜೀವಪರವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
"ಗಿಡಗಂಟೆಗಳ ಕೊರಳೊಳಗಿಂದ ಹೊರಟಿತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡು" ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಗಿಡಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಪುರಾಣಿಕರು ಬಳ್ಳಿಯ ಬಾಣಂತಿತನದ ಬಗೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಚನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಹೂಹೆತ್ತ ಬಳ್ಳಿಯ ಬಾಣಂತಿತನ ಮಾಡುವವರಾಯ್ಯ!" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಯ್ಯುವರೆಂದು ಭತ್ತ ತೆನೆ ಬಿಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಳೆಗೊನೆ ಬಿಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಳ್ಳಿ ಹೂ ಬಿಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮನುಷ್ಯರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ಮರಫಲಬಿಡುವುದನ್ನು, ಜೇನುಹುಳ ಗೂಡಿಡುವುದನ್ನು ಹಕ್ಕಿ ಬಚ್ಚು ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕಾವ್ಯಾನಂದರು, ನಿಸರ್ಗ ಮಾತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು, ಆಕೆಯ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯ ಕೆಡಿಸುತ್ತ ಹೋದುದನ್ನು ನಿಸರ್ಗ ಮಾತೆ- ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಆತ ಕಡಿಯುತ್ತ ಹೋದರೆ ಈಕೆ ಕೊನರುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಆತ ಸುಟ್ಟು ಹಾಳು ಮಾಡಿದರೆ ಈಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಸಲಹುತ್ತಾಳೆ. ಆತ ತುಳಿಯುತ್ತಾ ಹೋದಲೆಲ್ಲ ಈಕೆ ಮೊಳೆಯುತ್ತ, ನಳನಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಡೆದಿದ್ದಾನೆಂದು ಅನೇಕ ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಕುರಿತ ಪುರಾಣಿಕರ ಧೋರಣೆಗಳು ಅಂದಿಗಿಂತಲೂ ಇಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ.
ಇಂದು ಮನುಷ್ಯ ಹಸಿರು ಕಾಡು ಕಡಿದು, ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಕಾಡು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಪುರಾಣಿಕರು ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯ ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಅದು ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
"ಎಲೆಯದುರಿ ಬರಿ ಮೈಯಾಗಿದ್ದರೂ
ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುವ ವಿಶ್ವಾಸ ಬೋಳು ಮರಗಳಿಗೆ,
ಬಿಸಿಲಿನ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಬತ್ತಿ ಹೋಗಿದ್ದರೂ
ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿ ಹರಿವಾಸೆ ತೊರೆಗಳಿಗೆ
ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಉದುರುತ್ತಿದ್ದರೂ
ಮತ್ತೆ ಪಕ್ಕೆ ಪಡೆವ ನಂಬಿಕೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ...!
ಚಿಂತನ-ಮಂಥನ
ಪುರಾಣಿಕ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಗೆ ತೊಡಗಿಸುವ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಚಿಂತನೆಗಳು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪ್ರಗತಿಪರ ವಾದದ ಮಂಡನೆಯಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳದೆ, ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತದ, ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯ ಒಳ ನೋಟಗಳಿರದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ಚಿಂತನೆಯ ಫಲಗಳು ವಚನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಕವಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದತ್ತ ಆಸಕ್ತಿವುಳ್ಳವರಾದುದರಿಂದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡಿವೆ.
ಆಧುನಿಕ ಬಂದಂತೆಲ್ಲ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ನಡೆದಂತೆಲ್ಲ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗಾಳಿ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಹೊಸದನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಹಳೆಯದರ ಬಗೆಗೆ ಹಳಹಳಿಯೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕವಿ, ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
"ವಿದ್ಯೆ ಬಂತು, ವಿನಯ ಹೋಯ್ತು
ಬುದ್ಧಿ ಬಂತು, ಶ್ರದ್ಧೆ ಹೋಯ್ತು
ಸಮೃದ್ಧಿ ಬಂತು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೋಯ್ತು
ವಿಜ್ಞಾನ ಬಂತು, ಸಮಾಧಾನ ಹೋಯ್ತು
ಶರೀರ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಬಂತು, ಚಿತ್ತ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಹೋಯ್ತು
ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಬಂತು, ಜೀವನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಹೋಯ್ತು
ಬೋಧನೆ ಬಂತು, ಸಾಧನೆ ಹೋಯ್ತು
ಮಾತು ಬಂತು, ಕೃತಿ ಹೋಯ್ತು
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂತು, ಸೌಜನ್ಯ ಹೋಯ್ತು
ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ ಬಂದ
ಸ್ವತಂತ್ರಧೀರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಹೋದ!
ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನದ ಆಶಯ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗುವುದು, ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗುವುದು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಆದರೆ ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದಾಕ್ಷಣ ವಿನಯವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತಪ್ಪು. ಇದರಿಂದ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅಹಂಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ತಕ್ಷಣ ಶ್ರದ್ಧೆ-ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಾದುದಲ್ಲ. ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ತಕ್ಷಣ ಯಂತ್ರ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲವೆಂದು ಕವಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಹೊಸದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಬೇಕೆಂದು ಕಳಕಳಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಚನಕಾರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. "ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ ಬಂದ, ಸ್ವತಂತ್ರಧೀರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಹೋದ" ಎನ್ನುವ ಸಾಲಿನ ಮೂಲಕ ವಚನ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಸ್ವತಂತ್ರಧೀರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಚೇತನವಾಗಿ-ಸಮಾಜವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ, ಸಮಾಜ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯ ಮುಖ್ಯ. ಸಮಾಜದ ಏಳ್ಗೆಗಾಗಿ, ಚೇತನದ ಚಲನಶೀಲತೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಶ್ರಮಿಸಬೇಕಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜವನ್ನೇ ಕಡೆಗಣಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಆಶಯ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಆಕೃತಿಗಿಂತ ಪ್ರಕೃತಿ ದೊಡ್ಡದು, ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಸಮಾಜ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಫಲ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ರೆಂಬೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ, ಗೊನೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಬಾಳೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ತೆನೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ದಂಟು ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಏನೂ ಇಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯ ಬೀಗುತ್ತಾನೆಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಷ್ಟೀ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಏನೂ ಇಲ್ಲದ, ಏನೂ ಸಾಧಿಸದ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವೇ ಜಂಗಮ, ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಚೇತನ. ಇಂತಹ ಚೇತನ ಶೀಲ ಜಂಗಮ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಲೇ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಪುರಾಣಿಕರು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆ
ಪುರಾಣಿಕರಿಗೆ ಸಮಾಜದ ಬಗೆಗೆ ಜನಸಮುದಾಯದ ಬಗೆಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ವಚನಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಬರೀ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ಕೆಲವರು ಬರೀ ಸಾಮಾಜಿಕವನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪುರಾಣಿಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೂಲಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಈ ಕವಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ.
ಚಳವಳಿ, ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶ ಈ ವಚನಕಾರನದಲ್ಲ. ಇವರು ಒಬ್ಬ ಐ.ಎ.ಎಸ್. ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವರು. ಇಂತವರು ಸಮಾಜ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಬಗೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪುರಾಣಿಕರಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕು. ಇವರು ಹೈಸ್ಕೂಲು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಕುಕನೂರಿನ ವಿದ್ಯಾನಂದ ಗುರುಕುಲ ಹೈಸ್ಕೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ನಿವಾರಣೆಯ ಬಗೆಗೆ ಕಳಕಳಿ ತೋರಿಸಿದವರು. ಇವರ ಮೇಲೆ ವಚನಕಾರರ ಜತೆಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಡೇಕರ ಮಂಜಪ್ಪನಂತವರ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರೊಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಖೀಜೀವನ ನಡೆಸಿದರೂ ಇವರಿಗೆ ಬಡವರ ಬಗೆಗೆ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಬಗೆಗೆ, ದುಡಿದವರ ಬಗೆಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಕಳಕಳಿಯಿದೆ, ಅಂತಃಕರಣದ ಮನಸ್ಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವರು ಸಾಮಾಜಿಕದ ಬಗೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲವರಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಜನರಿಗೆ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸರಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಿಜಾಮರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಲೇವಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳದಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಡವರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಜಪ್ತ ಮಾಡದಂತೆ, ಬಡವರ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಿಕರೂ ಒಬ್ಬರು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಕವಿಗೆ ಸಮಾಜದ ಬಗೆಗೆ ಕಳಕಳಿಯಿದೆ.
ಈ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಿರಬಾರದು. ಅಂಧ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿರಬಾರದೆಂಬ ನಿಲುವು ಈ ವಚನಕಾರರದು. ಆದರೆ ಈ ಮೌಢ್ಯತೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿಯ ಅನಕ್ಷರತೆಗೆ ಹಾಗೂ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಕಾರಣಗಳೇನೆಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆ, ಸುಧಾರಣಾವಾದದ ಹಂತಕ್ಕೆ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಶಾಸ್ತ್ರಿ-ಪೂಜಾರಿಗಳ ಕಪಟತನವನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಡಂಬಿಸಿರುವುದು, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ವಿಚಾರವೇ ಆಗಿದೆ.
"ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳಿದರೇನು
ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಬಾಯಿ,
ಸಾಯುವವರೆಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೇನು
ಭಕ್ತರ ಬೋಳಿಸುವುದ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಪೂಜಾರಿಯ ಕೈ,
ಹಲವು ಅರಸೊತ್ತಿಗಳು ಬಂದು ಹೋದರೇನು
ಹಳ್ಳಿಗರ ಕೂಗ ಕೇಳಿರಲಿಲ್ಲ ಡಿಳ್ಳಿಯ ಕಿವಿ....."
ಇಂತಹ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣಿಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಆಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ವೈದಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಡಂಬನೆಗೆ ತೊಡುಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ತೇಪೆ ಕೆಲಸಗಳೂ ಕೂಡ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದವೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣಿಕರಿಂದ, ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗೆಗೆ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಮೂಢನಂಬಿಕೆ
ಪುರಾಣಿಕರು ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರು, ಪುರಾಣಿಕರಾದುದರಿಂದ ಇವರ ಮನೆತನದಲ್ಲಿಯೇ ಅನೇಕ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಮನೆಮಾಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಪುರಾಣಿಕರು ಕಾವ್ಯಾನಂದರಾದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಓದಿನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಇವರು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ-ಅಂಧಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದನಿಯೆತ್ತಿದರು. ಇದು ಪುರಾಣಿಕರ ಮನೆತನದಲ್ಲಾದ ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರೆಲ್ಲ ಮಡಿ-ಮೈಲಿಗೆ ಆಚರಿಸಿದವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಜಂಗಮರ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ ಪುರಾಣಿಕರು ಬೆಳೆದಿದ್ದರು. ಉದಗಿರಿಯ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ) ಹಾವಗಿಸ್ವಾಮಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗುವಂತೆ ಪುರಾಣಿಕರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನವೂ ಬಂದಿತ್ತು. ಇವರ ತಂದೆಯವರೂ ಕೂಡ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪುರಾಣಿಕರ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆಗ ಪುರಾಣಿಕರು ಸ್ವಾಮಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅಂದು ಸಿದ್ಧಯ್ಯ, ಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಕಳಕಳಿಯ ಕಾವ್ಯಾನಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇನೊ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕ, ಪ್ರಖರ ವಿಚಾರವಾದಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತರು. ಮಡಿ-ಮೈಲಿಗೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದರು. ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೌಢ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಮಡಿ ಯಾವುದಯ್ಯಾ? ಮೈಲಿಗೆಯಾವುದಯ್ಯ? ತಿಳಿದು ನೋಡಿರಯ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿ ಹೇಳಿದರು. ಗೋವಿನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲನ್ನೆರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಸಿದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶಯವೀಯಿರಯ್ಯ ಎಂದು ಸಾರಿ ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಮೌಢ್ಯತೆ- ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿರೋಧದ ಅನೇಕ ವಚನಗಳನ್ನು ಪುರಾಣಿಕರು ರಚಿಸಿದರು.
ಸತಿ-ಪತಿಭಾವ
ಸತಿ-ಪತಿ ಭಾವ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಲೌಕಿಕದ ಮೂಲಕ ಅಲೌಕಿಕವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನವರು ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಸತಿ-ಪತಿ ಭಾವದ ಆಶಯವಿರುವ ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳಿವೆ. ಪುರಾಣಿಕರು ಪ್ರೇಮ-ವಿರಹದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಈ ಸತಿಪತಿ ಭಾವದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಿಸ್ತರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಂತ್ರಧೀರ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಈ ಕವಿಯ ಪ್ರಿಯಕರ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸತಿಪತಿ ಭಾವದ ವಚನಗಳ ನೇರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
"ನಲ್ಲ ಬರುವನೆಂಬ ಸಿಹಿ ಸುದ್ದಿ ಬಂದಿದೆ ಗೆಳತಿ, ನಂಬಲೆ ನಂಬದಿರಲೆ?" ಎಂಬಂತಹ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತೀವ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಕುತೂಹಲ ಗಮನಿಸುವಂತಿವೆ. "ಯಾರಿಗಾಗಿ ಮಿಂದು ಮುಡಿಯಲಿ? ಯಾರಿಗಾಗಿ ಸಿರಿಗಂಧವನ್ನು ಸವರಿಕೊಳ್ಳಲಿ?" ಎಂಬಂತಹ ನುಡಿಗಳು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪುರಾಣಿಕರ ಕಾವ್ಯದ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಂತಹ ವಚನಗಳು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿವೆ.
"ಶರಣಸತಿ" ಎನ್ನುವ ಪದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದುದು. ಶರಣನಾಗಬೇಕಾದರೆ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಉಪವಾಸ ಇರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಶರಣನಾಗಬೇಕಾದರೆ ಮೊದಲು ಸತಿಯಾಗಬೇಕು. ಸತಿಯೆಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು, ಹೆಣ್ಣೆಂದರೆ ತಾಯಿ, ತಾಯಿಯೆಂದರೆ ಅಂತಃಕರಣ. ಅಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂತಃಕರಣಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಶರಣ ಪಟ್ಟ ಸಿಗಲಾರದು. ಹೆಣ್ಣನ್ನೂ-ಸತಿಯನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಅತಿದೂರ ಇಟ್ಟಂತಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರು ಹೊಸಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕವಾದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಗಂಡಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದಾಗಲೇ ಮುಕ್ತಿಯೆಂದು ವೈದಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾರಿದರೆ ಸತಿಯಾದಾಗಲೇ ಶರಣನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ನೇರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಪುರಾಣಿಕರೂ ಕೂಡ ಇದೇ ಆಶಯವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸತಿ-ಪತಿ ಭಾವದ ವಚನಗಳು ಗಮನಿಸುವಂತಿದೆ.
ಪ್ರೀತಿಯ ಅನಂತತೆ
"ಪ್ರೀತಿ ಅನಂತವಾದುದು; ಅದರ ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಿಕರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರೀತಿಯೆಂಬುದು ನಲ್ಲ-ನಲ್ಲೆಯರ, ಪ್ರಿಯಕರ-ಪ್ರೇಯಸಿಯರ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದಾಗ, ಪ್ರಣಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಜೀವ-ದೇವರ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಭಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಿಕರ ಪ್ರೀತಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರಣಯಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಅವರ ಪ್ರೀತಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಅಂತಃಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಅಂತೆಯೇ ಪುರಾಣಿಕರ ಪ್ರೀತಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅನಂತವಾಗಿದೆ ಅದು ಅನನ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಅವರು ಕಸಿ ಮಾಡಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕಾಕ್ಷರಗಳು "ಚತುರಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ನೀತಿಯೆಂಬುದು ನಿಯಮಗಳ ಭಾರದಿಂದ, ಅವಾಸ್ತವಗಳ ಅಸಹಜತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬಾರದು ಅದು ಪ್ರೀತಿಯ ರಸದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲಬೇಕೆಂದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹೃದಯವೊಂದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ, ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲ ಇದ್ದೂ ಇಲ್ಲದಂತಯ್ಯಾ! ಎಂಬ ಅವರ ವಚನಗಳ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಹತ್ವವೆಂತಹದೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರೀತಿ ಬಹುಮುಖಿಯಾದುದು, ಅದೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೌಲ್ಯ. ಆ ಮೌಲ್ಯ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಸಮಾಜ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿ-ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಶಕ್ತಿ ದೊಡ್ಡದು.
ಪ್ರೀತಿಸುವವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವ ಮಾನವ, ಪ್ರೀತಿಸದವರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವವ ಮಹಾ ಮಾನವ, ದ್ವೇಷಿಸುವವರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವವ ದೇವ ಮಾನವ ನೋಡಯ್ಯಾ! ಎಂದು ಹೇಳುವ ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಳ-ಅಗಲ-ವಿಸ್ತಾರಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರೀತಿ ವಿಷಯದ ಅನಂತ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಣಯ-ಪ್ರೇಮಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ’ಪ್ರೀತಿಯ’ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಿಳೆ
’ಮಹಿಳೆ’ಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅನೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ದೇವತೆಯೆಂದು ಪೂಜಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ರಾಕ್ಷಸಿಯೆಂದು ದ್ವೇಷಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ತಾಯಿ, ಆಕೆ ಜೀವಕೊಟ್ಟವಳೆಂದು ಸಮೀಪ ಹೋದವರಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಿದವರೇ "... ಸ್ವಾತಂತ್ರಮರ್ಹತಿ" ಎಂದು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಶರಣರು ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗೆ ತಾಳಿದ್ದ ನಿಲುವು ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆ, ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಶರಣರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರು, ಮಹಿಳೆಯ ಬಗೆಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಹೆಣ್ಣು ಸಹನೆಯಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ, ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಜಲ, ಕರುಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ" ಎಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಪುರಾಣಿಕರು ’ಸತಿ’ ತಪ್ಪಿದರೂ ಚಿತೆ ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಈ ದೇಶದ ಸತಿಗೆ!" ಎಂದು ಕಟು ವಾಸ್ತವವನ್ನೂ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪುರಾಣಿಕರು ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗೆ ಪರ-ವಿರೋಧ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಸ್ಥಿತ್ವವೆಂತಹದೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ತಾಯಿ ದೇವರೆಂದು ನಮಿಸುವ ಗಂಡಸರೇ ಸತಿ, ಶೂದ್ರಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು ಮಾಯೆಯೆನ್ನುವವರು, ಹೆಣ್ಣಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಎಂದು ಪುರಾಣಿಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು, ಅವಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಂಡು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅವಳ ವಿಮೋಚನೆಯಾಗಬೇಕು, ಮಹಿಳೆಯೂ ಕೂಡ ಪುರುಷನಿಗೆ ಸಮಸಾಟಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಪುರಾಣಿಕರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಈ ಅಸಮಾನತೆಗೆ, ಅವರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗೆಗೆ ಪುರಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಸಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಬಂಡಾಯದ ರೂಪ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಅಂತಃಕರಣವಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಿರುವ ಮಾತುಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
ಸಮಾರೋಪ
ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನ-ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನ ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ವಚನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ವಚನಕಾರರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರು ಮಹತ್ವದ ವಚನಕಾರರಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನೈದುನೂರು ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಪುರಾಣಿಕರು ಕೇವಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯದೆ ಸತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮುಖ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಜೇವರ್ಗಿ ಷಣ್ಮುಖ ಶಿವಯೋಗಿಯ ವಚನಗಳಿಗೂ, ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಿಗೂ ಅನೇಕ-ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೇವರ್ಗಿ ಷಣ್ಮುಖ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರು ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಶಯಗಳು ಇವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮರು ಹುಟ್ಟು ಪಡೆದಿವೆ.
ಆಧುನಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಚನಕಾರರೆಂದರೆ ಸಿದ್ಧಯ್ಯ ಪುರಾಣಿಕರು ಎಂಬುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇವರು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆಂದಾಕ್ಷಣ ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲವೆಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಪದಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬಂದು ಸೇರಿವೆ. ಅನೇಕ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಿದೆ. ಇವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಗಿಂತಲೂ ವಿವರಣೆ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನಾನುಭವದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಪುರಾಣಿಕರು ತಮ್ಮ ಸೀಮೀತ ಜೀವನಾನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಚನೋಧ್ಯಾನ, ವಚನನಂದನ, ವಚನರಾಮ-ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಚನ ಸಂಕಲನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದರೂ, ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಅನುಭವವೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟವಾದುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿಯೂ ಇವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಡಂಬನೆಗಿಂತ ವಿನಮ್ರವಾದ ಆತ್ಮನಿವೇದನೆಯಿದೆ. ಇವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಚಾರ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತಃಕರಣದ ಮಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಮಹಾತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಿಂತ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಮಹಾಕವಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಶೈಲಿಗಿಂತ, ಆಪ್ತಮಿತ್ರನಂತೆ ಕೈ ಹಿಡಿಯುವ ನಲ್ಮೆಯ ನುಡಿಯಿದೆ. ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಪುಟಗಳನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ತೆರೆದಿಡುವ ಸೌಜನ್ಯವಿದೆ. ಅಬ್ಬರಿಸಿ ಆರಿಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಣ್ಣ ಮೇಣಬತ್ತಿಯ ತರಹ ತಣ್ಣಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಗುಣವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ.
ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಲ್ಲಾ ಮುಗಿದು ಹೋಯಿತು ಎಂಬ ಭಾವ ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮೈತುಂಬ ಹಸಿರುಟ್ಟು ಮೇಲೇಳುವ ಹಾಗೆ ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬದುಕಿನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಮನ ಅನುಭಾವ, ಬಸವಣ್ಣನ ಕಳಕಳಿ, ಅಕ್ಕನ ಅನನ್ಯತೆ-ಪುರಾಣಿಕರ ಅನೇಕ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿವೆ.
ಪುರಾಣಿಕರ ವಚನಗಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೈದ್ರಾಬಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಸಲುತನ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನೆಲದ ಗಂಡು ಮೆಟ್ಟಿನ ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನವರು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಯ್ಯ, ಅಯ್ಯ ಎನ್ನುವಂತಹ ಪದಗಳು, ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನಕಾರ ಪ್ರಭಾವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಧಿಮೀಗುಡುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಷೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಭಾಷೆ ಸರಳವಾಗಿದೆ, ಸುಲಲಿತವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗನೂ ಅವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಸರಳತೆ, ಲಾಲಿತ್ಯ, ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಅವರ ಭಾಷಾಶೈಲಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿರಿಯ ಕವಿಗಳ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
-ಡಾ.ಬಸವರಾಜ ಸಬರದ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ

ಕನ್ನಡ ಎನೆ ನಡುಗುವುದೆನ್ನೆದೆ!

ಎಷ್ಟೇ ಠುಸ್‌ಪುಸ್ ಎಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲೀಷಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕನ್ನಡ ಬೆರೆಸಿ ಮಾತಾಡುವುದೇ ಇಂದು, ನಾಗರಿಕತೆಯ, ಆಧುನಿಕತೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಾದರೂ, ನಾವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕಾದುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು, ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಪುಣ್ಯವೇ ಸರಿ!
ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಹರಿಕೀರ್ತನಕಾರರು, ದೊಡ್ಡಾಟದವರು, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರು, ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡ ಮಾತ್ರವನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕಾದವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲೇ ನಾನೂ ಇದ್ದೇನೆನ್ನುವುದು, ನನಗೊಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರವೇ! ಆದರೆ, ನಾನು ಈ ಯಾವ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ.......... ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೂ ಅದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಷ್ಟೇ! ನನ್ನ ಅನುಭವಾಧಾರಿತ, ಕೆಲವು ಕನ್ನಡದ ಮೋಜಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ ಇರುವ ಊರಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಮ್ಮ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ಇರುವುದರಿಂದ, ನನ್ನ ಸಂಗೀತದ ತರಗತಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪರಭಾಷಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಂದು ನಮ್ಮೂರಿನದೇ ಮಕ್ಕಳು ಸಹ, ಪ್ಲೇಕ್ಲಾಸ್ನಿಂದಲೇ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಾತಾಡಲೂ ಮರೆಯತೊಡಗಿ, ಮುಂದೆ ಎಲ್.ಕೆ.ಜಿ-ಯು.ಕೆ.ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೂ ಮರೆತು, ಆ ಬಳಿಕ, ಕೇವಲ ಮೂರನೇ ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಒಂದು ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಮಾತ್ರ, ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಲಿತದನ್ನು, ಆರೇಳಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವೇ ಇಲ್ಲದೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ! ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಲೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಗುವಿನೊಡನೆ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಮಾತಾಡುವ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳು! ಇನ್ನು ಎಂದೋ ಕಲಿತಿದ್ದ ಆ ಮುದ್ದುಕನ್ನಡದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಸಿಯಾರು ಹೇಳಿ! ಹಾಗಾಗಿ, ಕನ್ನಡವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಈ ಕಲಾತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತರಗತಿಯೊಳಗೆ, ದಿನದಿನವೂ ಹಲವಾರು ಗಮ್ಮತ್ತಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.....
ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಆಕೆ, ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕಲೆಯ ಮುಂದರಿಕೆಗಾಗಿ, ನಮ್ಮ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಳು. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನೆಲ್ಲ, ಆಕೆ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳಿನಲ್ಲೇ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವಳು. ಸ್ವರಗಳನ್ನೇನೋ ಸಂಗಮದನಿ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಆಕೆ, ಆಗೀಗ ಕನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿತ್ತು. ನಾನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದಿತ್ತು. ಪಾಪ! ಆಕೆಯದೇನೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಬಿಡಿ, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಕ-ಗ ಗಳ ಅಕ್ಷರ ಒಂದೇ ಮತ್ತು ಚ-ಜ ಗಳು, ಪ-ಬ ಗಳು ಒಂದೇ ಅಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಆಯಾ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾನು ಆಕೆಗೆ, ಕನ್ನಡದ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೆ! ಒಮ್ಮೆ, ನಾನು ವಿನಾಯಕಾ ನಿನ್ನ ಪಾಡಿ ಪೊಗಳುವೆ ಎನ್ನುವ ದೇವರ ನಾಮವನ್ನು ಕಲಿಸುವವಳಿದ್ದೆ. ಆಕೆ ಎಂದಿನಂತೆ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಯ್ತು. ನಾನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆಕೆ ಪುನಃ ಹಾಡಬೇಕಲ್ಲ? ನಾನು ಪಲ್ಲವಿಯ ಮೊದಲ ಸಾಲನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದೇ ತಡ, ಆಕೆ ನಿರಾಳವಾಗಿ ವಿನಾಯಗಾ ನಿನ್ನ ಬಾಡಿ ಬೊಗಳುವೆ ಎಂದು ತಾನೇ ಕೈಯ್ಯಾರೆ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ನೋಡುತ್ತ, ಏರು ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದಳು. ನಮ್ಮ ವಿನಾಯಕನನ್ನು ನೀನು ವಿನಾಯಗಾ ಎಂದರೆ, ಅವನದೂ ತಕರಾರು ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ನನ್ನದೂ ಅಭ್ಯಂತರ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೇ, ನೀನು ಪಾಡುವ ಬದಲು ಬಾಡಿದ್ರೂ, ನನ್ಗೇನೂ ನಷ್ಟ ಇಲ್ಲ. ಆ ದೇವ್ರದೂ ಆಕ್ಷೇಪ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ರೆ, ಅವನನ್ನು ಪೊಗಳುವ ಬದಲು ನೀನೇ ಬೊಗಳಿದ್ರೆ, ನಮ್ಮೂರ ನಾಯಿಗಳೇ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಚಳವಳಿ ಮಾಡಿದ್ರೇನು ಗತಿ ಮಾರಾಯ್ತಿ?! ಸದ್ಯ! ಆಕೆಗೆ, ಇಂತಹ ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಆರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ! ಹೀಗೆ, ಕೇರಳದ ಮತ್ತೊಬ್ಬಾಕೆ, ಚಿಂತೆ ಯಾತಕೋ ಬಯಲು ಭ್ರಾಂತಿ ಯಾತಕೋ ಎನ್ನುವ ದಾಸರ ಪದವನ್ನು ಚಿಂತೆಯಾ-ತಕೋ ಬಯಲ ಭ್ರಾಂದಿಯಾ-ತಕೊ ಎಂದು ನನಗೆ ಚಿಂತೆಯ ಜತೆಗೆ ವಿದೇಶಿ ಮದವನ್ನೂ ನೀಡಬಂದಂತಿತ್ತು! ನಾನು ಚಿಂತೆಯನ್ನಾದರೂ ತಕೊಂಡೇನು, ಬ್ರಾಂದಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲೂ ಮುಟ್ಟಿದವಳಲ್ಲವೆಂದು ಆಕೆಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆ!
ಇನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಮಡಿಲಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ! ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮೀಡಿಯಂನವರೂ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯೇನಿಲ್ಲ! ಕನಕದಾಸರ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚರಣಕಮಲ ನೆನೆ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೆ, ಚರಣಕ......ಮಲ ನೆನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಭಿಡೆಯಿಂದ ಹಾಡಿ, ನಾನು ಯಾವ್ಯಾವುದನ್ನೋ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಿಕೇಶವರಾಯ ಎಂದು ನಾನು ಹಾಡಿದ್ದನ್ನು ಆದಿಕೇ-ಶವರಾಯ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಉಸಿರನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಆ ಕೇಶವನನ್ನೇ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸಿ ಶವರಾಯನಾಗಿಸಿದರೂ, ಹಾಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ! ಇಂಥವು ಇನ್ನೆಷ್ಟೋ!
ಆಗೀಗ, ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಇವರು ಲಗ್ಗೆ ಇಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಾನು ಮೋರೆ ಕಪ್ಪಿನ ಭಾವ ಎನ್ನುವ ಚರಣದ ಸಾಲನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತ, ಭಾವ ಎನ್ನುವುದು ಮಹಾಪ್ರಾಣ. ಅಂದರೆ ಭಾವನೆ. ಭಾವ ಎಂದು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣವನ್ನಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ, ಅದು ಅಕ್ಕನಗಂಡ-ಬಾವ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಾವ ಅಂದರೆ ಬಕೆ ಬಾಲ ಉಂಟು. ಹಾಗೆ ಹಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಅಕ್ಕನ ಗಂಡ (ಬಾವನ) ಮೋರೆ ಕಪ್ಪು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೂ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೇನೋ? ಅಂತಿರುವಾಗ ಈ ಆಂಗ್ಲಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಓದಿದ, ಈಗ ಆಗೇ ಆ-ಆ-ಇ-ಈಯನ್ನೂ ಬರೆಯಲು ಮರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿರುವ, ಏನಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದಾಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕುಟ್ಟುವ ಈ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ತಜ್ಞೆಗೆ, ಅವೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು ಹೇಳಿ? ಹಾಗಾಗಿ ಆಕೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನು? ಹಾಗಾದ್ರೆ ಮೇಡಂ.... ಅಕ್ಕನ ಗಂಡನಿಗೆ ಬಾಲ ಇರೋದಿಲ್ವಾ?! (ನಮ್ಮಲ್ಲಿ, ಬ ಗೆ ಬಾಲ ಕೊಟ್ರೆ ಭ ಎಂದೇ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅಕ್ಕನ ಗಂಡ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಾಣವಾ?! ನಾನಂದೆ ನನ್ನ ಅಕ್ಕನ ಗಂಡನಿಗೂ ಖಂಡಿತಾ ಬಾಲ ಇಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಅಕ್ಕನ ಗಂಡನಿಗೇನಾದ್ರೂ ಇದ್ದಿದ್ರೆ, ಮುಂದಾದರೂ ಆ ಬಾಲವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತುಂಡು ಮಾಡು. ಅದೇ ಸರಿ ಆಯ್ತಾ?! ಮತ್ತೇ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಬಾವಂದಿರೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಾಣರಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾಪ್ರಾಣವೇ ಉಂಟಲ್ಲ?!
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡವಿದ್ದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಎಂತಹ ಮನೋರಂಜನೆಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇವೆಲ್ಲ ಸಹಜ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಷ್ಟೆ. ಒಮ್ಮೆ, ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಕತೆ ಬರೆದವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ಎನ್ನುವ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತಂತೆ. ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದ ಕತೆ ಇದಾಗಿತ್ತು... ನನ್ನ ಮದುವೆ ಆಯಿತು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ನನ್ನ ಕತೆ ಮುಗಿಯಿತು! ಆಹಾ! ಎಂಥಾ ಸೊಬಗಿನ ಕತೆ! ಬರೆದವರು, ಹೆಣ್ಣೋ, ಗಂಡೋ?! ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಕನ್ನಡದವರೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಬಂದನಂತೆ. ಒಳ್ಳೇ, ಸುಕ್ರುಂಡೆ-ಪಾಯಸ-ವಡೆಗಳ ಊಟ. ಪಟ್ಟಾಗಿ ಉಂಡ ಅಧಿಕಾರಿ ಖುಷಿಯಿಂದ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲೇ ಕೇಳಿದ ಊಟ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಹಾಗೆ ಏನಿತ್ತು ಇವತ್ತು ನಿಮ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ? ಅತಿಥೇಯರು ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲೇ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಇವತ್ತು ನಮ್ಮ ತಂದೆ ತಿಥಿ ಅದಕ್ಕೇ......... ಕೂಡಲೇ, ಆ ಕನ್ನಡ ಬಾರದ ಪರದೇಶಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನು? ಹೌದಾ? ನಾಳೆಗೆ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಬರ‍್ತೇನೆ. ನೀವು ಈ ಹಣ ತಗೊಳ್ಳಿ, ಮತ್ತು ನಾಳೆ ನನ್ನ ತಿಥಿ ಮಾಡಿ ಆಯ್ತಾ?! ಅಂತೂ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡವೇ ಅಪರೂಪವಾದ ಇಂದಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡ ಎಂದರೆ, ಇನ್ನೂ ಎಂತೆಂಥ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಾವೋ, ಎಂದು ನನ್ನ ಎದೆ ನಡುಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ!
-ಟಿ.ಎಸ್. ಅಂಬುಜಾ, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಉಡುಪಿ

ದಂಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಕನ್ನಡದ ಕೂಗು

ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಹೆಸರು ದಿವಂಗತ ಬಸವರಾಜು ಅವರು. ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅಪರೂಪದ ಜೀವ. ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷದ ಮೂಲಕ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಸರ್ಕಾರವೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕೆಂದು ಕನಸು ಕಟ್ಟಿದ್ದವರು ಬಸವರಾಜು.
ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಬಸವರಾಜು ಹಣವಂತರೇನು ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ದರ್ಜೆ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದ ಬಸವರಾಜು ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಚಂಡ ಉತ್ಸಾಹವಿತ್ತು. ತನಗೆ ಅನಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಯಾರ ಮುಂದಾದರೂ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೇ ಹೇಳುವ ಎದೆಗಾರಿಕೆ ಇತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಬಸವರಾಜು ಅವರಿಗೆ ಎಂಟೆದೆ ಇರಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದವರೂ ಉಂಟು.
ಯಾವುದೇ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಲಿ ಜನವಿರೋಧಿ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಬಸವರಾಜು ಸಿಡಿಮಿಡಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ಸುಮ್ಮನಿರುವ ಜಾಯಮಾನವೂ ಅವರದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿಂತ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಧೀಮಂತಿಕೆ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ಬಸವರಾಜು ಅವರ ವಾದಸರಣಿ ಇಡೀ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠುರತೆಗೆ ಬಸವರಾಜು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಕನ್ನಡಿಗರೇ ಆತಂಕದಿಂದ ಬದುಕುವ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ದಂಡುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಯ ಕೂಗನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದವರು ಬಸವರಾಜು.
ಹಲಸೂರು, ಜೋಗುಪಾಳ್ಯ, ಬಯ್ಯಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ, ಶಿವನಶೆಟ್ಟಿ ಗಾರ್ಡನ್, ಕಾಕ್ಸ್‌ಟೌನ್, ಶಿವಾಜಿನಗರ ಮುಂತಾದ ಕನ್ನಡೇತರರೇ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಬಸವರಾಜು ಎಂದಿಗೂ, ಯಾತಕ್ಕೂ ಅಂಜದ ಧೀರರು.
ಬಯ್ಯಪ್ಪನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷದ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿ ತಾ.ರಾ.ಸುಬ್ಬರಾಯರಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿಸಿದ ಬಸವರಾಜು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಚಲನವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ಬಯ್ಯಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ ಶಾಖೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದವರು ಮು.ಜಯದೇವ್. ನಂತರ ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿನಗರದ ರಸೆಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಭೆ ಬಹಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು.
ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತ ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್, ಸಾಹಿತಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ, ರೈತ ನಾಯಕ ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಡಿ.ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ, ಶಾಸಕ ಕೆ.ಎಚ್.ರಂಗನಾಥ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಈ ಸಭೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಜಾಗೃತಿ ಸಭೆ ಇದಾಗಿತ್ತು.
ನಾನು ನೋಡಿದ ಹಾಗೆ ಬಸವರಾಜು ಅವರ ಬಳಿ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಸೈಕಲ್ ಇತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಇದೇ ಸೈಕಲ್ ಅನ್ನು. ತಮ್ಮ ಸೈಕಲ್ ಏರಿ ವಿವಿಧ ಬಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಶ್ರೀರಾಮಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಮ್ಮ ಬಳಗದ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಕನ್ನಡದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೋರಾಟಗಾರ ದಿವಂಗತ ರೆಹಮಾನ್ ಖಾನ್ ಕೂಡ ಪರಮಾತ್ಮರು. ಹಲವು ಚಳವಳಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಮೂವರು ಚರ್ಚಿಸಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆವು.
ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ದಿನಗಳು. ಆಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳ ಆರ್ಭಟ ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಿತ್ತು. ಹಲಸೂರು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಎಂ.ಜಿ.ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಶಿವಾಜಿಗಣೇಶನ್ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ತಮಿಳುವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಲಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ. ಪಕ್ಷದ ಧ್ವಜಗಳು ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಕನ್ನಡಿಗರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ನೊಂದಿದ್ದ ಬಸವರಾಜು ಹೋರಾಟವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕುರಿತು ಬಸವರಾಜು ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಚಯ್ಯ, ದಿ.ರುದ್ರಪ್ಪ, ಮ.ನಾರಾಯಣ, ಬಿ.ಎಚ್.ಶಂಕರನಾರಾಯಣ (ಐ.ಟಿ.ಐ), ಮಂಚಯ್ಯ (ಬಿ.ಇ.ಎಲ್) ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿ ಸಭೆ ನಡೆಸಿದೆವು. ನಂತರ, ಹಲಸೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ ತಮಿಳು ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದೆವು. ಪೊಲೀಸರು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ತಮಿಳು ಮೂಲಭೂತವಾದಿಗಳು ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಸರಿದರು.
ದಂಡು ಪ್ರದೇಶದ ಶಿವನಶೆಟ್ಟಿ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಸವರಾಜು ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷದ ಜಾಗೃತಿ ಸಭೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ತ.ರಾ.ಸು. ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾ.ಮು.ಸಂಪಂಗಿರಾಮಯ್ಯ, ದಿ.ಮು.ಗೋವಿಂದರಾಜು ಹಾಗೂ ಬಸವರಾಜು ರೂಪಿಸಿದ ಸಭೆ ಅದು. ನಾವು ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗಾರರು ಇದ್ದದ್ದೇ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮಂದಿ. ಬಸವರಾಜು ಎಂದಿನಂತೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ಅದು ಆ ಭಾಗದ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂಧ ತಮಿಳರು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರಿಂದ ಪೊಲೀಸರು ಎಲ್ಲ ನಾಯಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಹಲಸೂರಿನ ಕೆರೆಯ ಬಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು.
ಬಸವರಾಜು ಒಳ್ಳೆಯ ಭಾಷಣಕಾರರು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕುವೆಂಪುರವರನ್ನು ಆದರ್ಶವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು.
ಶಾಂತವೆರಿ ಗೋಪಾಲಗೌಡರು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿದ್ದರು.
ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರು ಬರೆದ ‘ಕಟ್ಟುವೆವು ನಾವು ಹೊಸ ನಾಡೊಂದನು ರಸದ ಬೀಡೊಂದನು’ ಎಂಬ ಗೀತೆ ಬಸವರಾಜು ಅವರಿಗೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅಡಿಗರು ಜನಸಂಘದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದಾಗ ನೊಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕವಿತೆಯೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು.
ಸಾರಾಯಿ ಅಂಗಡಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಸವರಾಜು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾರಾಯಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಸಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಾರಾಯಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಕೊಳೆತ ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೀನದಲಿತರು, ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬಡವರು ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರು. ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಏಕೆ ಸಾರಾಯಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತೀರಿ? ಶ್ರೀಮಂತರು ವಾಸಿಸುವ ಸದಾಶಿವನಗರ, ಜಯನಗರ, ಬಸವನಗುಡಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿ ತೆರೆಯಿರೆಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬಡವರ ಪರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದರು.
ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಪಟ್ಟಿಯ ಬಳಿಯೇ ರಾಘವೇಂದ್ರಸ್ವಾಮಿಗಳ ಭಾವಚಿತ್ರದ ಮುಂದೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ದೀಪಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಹಾಕಿ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬಸವರಾಜು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವ ಹುಡುಗರಿಗೆ ಕೈ ಕಾಲುಗಳು ಸೆಲೆತು ಸವೆದುಹೋಗಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಮುಲಾಮು (ಆಯಿಂಟ್‌ಮೆಂಟ್) ಕೊಡಿಸದ ಮಾಲೀಕರು ತುಪ್ಪದ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವುದೇಕೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದವರು ಬಸವರಾಜು ಅವರು. ಕನ್ನಡ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿಚಾರವಂತರಾಗಬೇಕು, ಸಮಾಜಮುಖಿಗಳಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಕನ್ನಡ ಪಕ್ಷವೆಂಬ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕನ್ನಡವೆಂಬ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರವೆಂಬ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಆಗಾಗ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಲಟಕ್‌ಪಟಕ್ ಎನ್ನುವ ಹಳೆಯ ಸೈಕಲ್, ಮಾಸಿದ ಪ್ಯಾಂಟು-ಜುಬ್ಬ, ಕುರುಚಲು ಗಡ್ಡ, ಎಣ್ಣೆ ಕಾಣದ ಕ್ರಾಪು, ಬೆಂಕಿ ಕಾರುವ ಕಣ್ಣುಗಳು... ಇದು ಬಸವರಾಜು ಚಹರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಒಡನಾಟವಿತ್ತು. ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ, ತೇಜಸ್ವಿ, ಡಿ.ಆರ್.ನಾಗರಾಜ್, ಕಾಳೇಗೌಡ ನಾಗವಾರ, ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ ಮುಂತಾದವರ ಜೊತೆ ಆಗಾಗ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ವೈಚಾರಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣದರ್ಶನಂ’ ಅವರಿಗೆ ಬಲುಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಸಾಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸವರಾಜು ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರ ಯಾವ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲೂ ಎಂದೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕನ್ನಡ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಎದೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸದಾ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಸಮಾನತೆ, ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬುಸುಗುಟ್ಟುವ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯಂತಿದ್ದ ಬಸವರಾಜು ಸಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ರಭಸಕ್ಕೆ ಅಂದಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಣ್ಣದ ತಡಿಕೆಗಳು ಚೂರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ಕಡೆಗೊಂದು ದಿನ ಅವರ ಮೃತದೇಹ ರೈಲುಕಂಬಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೊರೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಯುಗ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು.
‘ಮುಕ್ತ’ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ೧೯೭೫ರ ನವೆಂಬರ್ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ ಅವರು ಬಸವರಾಜು ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ‘ಕನ್ನಡಪ್ರಭ’ ಸಂಪಾದಕ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣನವರು ‘ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗಾರ’ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ಬಸವರಾಜು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನಿಧಿಯೊಂದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ಬಸವರಾಜು ಅವರು ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅವರು ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಿಡಿ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ವೆ,ಶ್ರೀನಿವಾಸ್

ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಕಟ್ಟಿದ ನಾಡಲ್ಲಿ ನುಡಿಹಬ್ಬ

ಟಿ.ಎ.ನಾರಾಯಣಗೌಡರು

ಆಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ, ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಸೊಸೆ. ಸೋಮಣ್ಣ ಗೌಡರ (ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪಗೌಡರು) ಪತ್ನಿ. ಬೆಂಗಳೂರೆಂಬ ಅದ್ಭುತ ನಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾವನವರು ಕೊನೆಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕೋಟೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಪದೇ ಪದೇ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಲೆಂದು ನಾಡಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ವೀರಮಹಿಳೆ.
ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ನಗರಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಕೋಟೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಪದೇ ಪದೇ ಹಾಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ವಿರೋಧಿಗಳ ಕುತಂತ್ರ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿಯದಾಗಿದ್ದರು.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದವರು ಪುರೋಹಿತರು. ಇದನ್ನು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಅಮಾನವೀಯ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಡೆಸಲಾರೆ ಎಂದು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಸಂಕಟ ನೋಡಲಾಗದ ನಾಗರಿಕರು ಇಂಥ ಬಲಿಗೆ ತಾವು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದೇವೆ ಎಂದರು. ಆದರೆ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ನಾಡಿನ ಯಾವುದೇ ತುಂಬುಗರ್ಭಿಣಿಯನ್ನೂ ನಾನು ಬಲಿಗೊಡಲಾರೆ, ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಂಡರು.
ಆದರೆ ವಿಧಿ ಬೇರೆಯದೇ ಆಟ ಹೂಡಿತ್ತು. ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಜೀವವೊಂದು ಬಲಿಯಾಗಲು ತಯಾರಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ಕೋಟೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಕಟಪಟ್ಟು ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಮಾವನವರ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದ ಸೊಸೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ ನಿರ್ಧಾರವೊಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಅದೊಂದು ದಿನ ನಸುಕಿನಲ್ಲೇ ಎದ್ದು ಕೋಟೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ತೆರಳಿ ತನ್ನ ಕತ್ತನ್ನೇ ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ವಂಶದ ಕುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ ಹೇಗೆ ಜನಾನುರಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿ. ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ತಂದೆ ಕೆಂಪನಂಜೇಗೌಡರು ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಬಲಗೈಯಂತಿದ್ದವರು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರೂ ಯಲಹಂಕದ ನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಟರಂತಿದ್ದರು. ದಂಗೆಯೆದ್ದ ಸಾಮಂತರನ್ನು ಹಣಿದು, ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯಲಹಂಕ ನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ಜನರಿಗಾಗಿಯೇ ಬದುಕಿದರು. ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಹಸಿಗಳು. ಅವರ ಸಾಹಸದ ಫಲವೇ ಇವತ್ತಿನ ಬೆಂಗಳೂರು. ಹೊಸದಾದ ನಗರವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಸಾಹಸಮಯವಾದ್ದು. ಕೆಂಪೇಗೌಡರಿಗೆ ಆ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಅವರು ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯ, ಕಸುಬಿನವರೂ ಗೌರವಯುತ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು, ಈ ಉದ್ದೇಶಿತ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಕೊರತೆಯಿರಬಾರದು ಎಂದು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಮುಂದಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.
ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗಡಿ ನಿಷ್ಕರ್ಷಾ ಮಂಟಪ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಒಟ್ಟು ೬೪ ಪೇಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕೆಂಪೇಗೌಡರದ್ದು. ಬಹುಶಃ ಇಂಥ ಪೇಟೆಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ-ಮಹಾರಾಜರೂ ಇಷ್ಟು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರಲಾರರು.
ಅರಳೆಪೇಟೆ, ಅಕ್ಕಿಪೇಟೆ, ಕುಂಬಾರಪೇಟೆ, ರಾಗಿಪೇಟೆ, ಗಾಣಿಗರ ಪೇಟೆ, ಮಡಿವಾಳ ಪೇಟೆ, ಗೊಲ್ಲರಪೇಟೆ, ಹೂವಾಡಿಗರ ಪೇಟೆ, ಮಂಡಿಪೇಟೆ, ಅಂಚೆಪೇಟೆ, ಬಳೇಪೇಟೆ, ತರಗುಪೇಟೆ, ಸುಣ್ಣಕಲ್ ಪೇಟೆ, ಮೇದಾರ ಪೇಟೆ, ಕುರುಬರ ಪೇಟೆ, ಮುತ್ಯಾಲಪೇಟೆ, ಕುಂಚಿಟಿಗರ ಪೇಟೆ, ದೊಡ್ಡಪೇಟೆ, ಚಿಕ್ಕಪೇಟೆ, ಉಪ್ಪಾರಪೇಟೆ, ಕಲ್ಲಾರಪೇಟೆ, ತಿಗಳರ ಪೇಟೆ, ಮಾಮೂಲ್ ಪೇಟೆ, ನಗರ್ತಪೇಟೆ, ಸುಲ್ತಾನಪೇಟೆ, ಮನವರ್ತಪೇಟೆ, ಕಬ್ಬನ್‌ಪೇಟೆ, ಬಿನ್ನಿಪೇಟೆ.... ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ ಈ ಪಟ್ಟಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪೇಟೆಗಳಿಗೆ ಕುಲಕಸುಬುದಾರರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು, ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಳ ನೀಡಿ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದರ. ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಹೀಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಕೆರೆಕಟ್ಟೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಊರು-ಜನ ಇರಲಾಗದು. ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುವುದು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರು ನೂರಾರು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಹೊಸ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ, ಕೃಷಿ ಬಳಕೆಯ ನೀರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೊರತೆಯಾಗದಂತೆ ಈ ಕೆರೆ, ಕಟ್ಟೆ, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು.
ಇಂದಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಬಂಡ್, ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ, ಸುಭೇದಾರ್ ಛತ್ರ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಗಾಂಧಿನಗರದವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆರೆಯನ್ನು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಧರ್ಮದೇವತೆ ಧಮಾಂಬುದಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆರೆಗೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆರೆಗೆ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ತೂಬುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ತೂಬಿನ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು ತೂಬಿನಿಂದ ಅರಮನೆಗೆ ನೀರು ಸೌಕರ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆರೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಾಡದೇವಿ ಅಣ್ಣಮ್ಮ ದೇವಿಯ ದೇಗುಲವನ್ನು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಕೆರೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಧರ್ಮಾಂಬುದಿ ಕೆರೆಯೇ ಈಗ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಇವತ್ತು ಸಂಪಂಗಿರಾಮ ನಗರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ ಬಳಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಇನ್ನೊಂದು ಕರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದರು, ಅದೇ ಸಂಪಂಗಿ ಕೆರೆ. ಇನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವತೆ ಕೆಂಪಮ್ಮನವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಕೆಂಪಾಂಬುದಿ ಕೆರೆ. ೧೫೭೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆರೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲೇ ಬಂಡಿಮಾಂಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪಾಂಬುದಿ ಕೆರೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಈಗ ಗವಿಪುರ, ಹನುಮಂತನಗರ, ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಲನಿ ಎಂಬ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿವೆ.
ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣದ ಕೋಟೆಯ ಸಮೀಪ ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಕಾರಂಜಿ ಕೆರೆ. ಇದು ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಈ ದಕ್ಷಿಣದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಹಲಸೂರು ಕೆರೆ ಇಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಂಗುದಾಣ, ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.
ಇವಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಚನ್ನಮ್ಮನ ಕೆರೆ, ಗಿಡ್ಡಪ್ಪನ ಕೆರೆ, ಕೆಂಪಾಪುರ ಅಗ್ರಹಾರ ಕೆರೆ, ಮಾವಳ್ಳಿ ಸಿದ್ಧಾಪುರ ಕೆರೆ, ಯಡಿಯೂರು ಕೆರೆ, ವೈಯಾಲಿಕಾವಲ್ ಕೆರೆ, ವರ್ತೂರು ಕೆರೆ, ಅಕ್ಕಿತಿಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ, ಸ್ಯಾಂಕಿ ಕೆರೆ (ಹಿಂದೆ ಅದು ಗಂಧದ ಕೋಟಿ ಕೆರೆ) ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.
ಇಂಥ ಕೆರೆಗಳೇ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದವು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಸಿರು ಕಂಗೊಳಿಸಿತು. ಇವತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಉದ್ಯಾನನಗರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವ.
ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ನಡೆಯುವ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಶೆಯ ಕಾರಣಕರ್ತರೂ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯೆಲ್ಲ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ತನ್ನ ರೈತರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರಂತೆ. ನಂತರ ರೈತರ ಬೆಳೆಗಳು ಉಳಿದವು. ತಮ್ಮ ಬೆಳೆ ಉಳಿಸಿದ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ರೈತರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬಂದು ಕಡಲೆಕಾಯಿ ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುವ ಜನರಿಗೆ ಕಡಲೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠ ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಎಂಥ ಜನಾನುರಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಮಳೆಯಾಗದೆ ಬರ ಬಂದು, ಜನ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ಕೋಶವನ್ನೇ ಬರಿದುಮಾಡಿ ಜನರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಆ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಸಂದಿಗ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮುಂದೆ ಬೊಗಸೆಯೊಡ್ಡಲೂ ನಾಡಪ್ರಭುಗಳು ಹಿಂಜರಿಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜನರ ಸಂಕಟ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಯಾವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ಅವರು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ದೂರಾಲೋಚನೆ ಹಾಗು ಸಾಹಸಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು, ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವವರೆಗೂ ಕಪ್ಪ-ಕಾಣಿಕೆ ಕೊಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಂಪೇಗೌಡರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದರಂತೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಅನ್ಯರ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಕಾಯುವ ಹೊಣೆ ನಿಮ್ಮದು, ಆ ಶಕ್ತಿ ನಿಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ ಎಂದು ಬೆನ್ನುತಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಮಹೋನ್ನತ ಇತಿಹಾಸ ಬೆಂಗಳೂರಿನದ್ದು, ಕೆಂಪೇಗೌಡರದ್ದು.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ನಮ್ಮ ವೈಭವದ ಬೆಂಗಳೂರು ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.
ದುರಂತವೆಂದರೆ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಕುರಿತು ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆಯೇ ಕುತ್ಸಿತ ಮನಸ್ಸಿನವರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಹೂತು ಹೋಗಿವೆ. ಆದರೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಶೋಧಕರನೇಕರು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು, ದತ್ತಿ ಪತ್ರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ಇವತ್ತು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಸಾಧನೆಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳಲು ಹೊರಟರೆ ಅದನ್ನು ಜಾತಿಯ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ಜನರೇ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಸೊಸೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿಯನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವರು.
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಹೆಸರು ಇಡಬೇಕೆಂಬುದು ನಮ್ಮ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಬೇಡಿಕೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕನ ಹೆಸರು, ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಹೆಸರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಹೆಸರು, ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯ ಹೆಸರು ಇಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರೆತವರು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾರರು ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾವು ಇಂಥ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಇಂಥ ಸುಂದರ ನಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟು ಹೋದ ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಣೀಯರಿಗೆ ನಾವು ಕೃತಘ್ನರಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.
ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಕಟ್ಟಿದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಾದರೂ ರಾಜ್ಯ-ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಹೆಸರಿಡುವ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಪರಿಷತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಸ-ಹಳೆಯ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಬೇಕು.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಾಭಿಮಾನಿಯೂ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನಪದ - ಇವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಆಶಯದಿಂದ ದಿನಾಂಕ ೫-೫-೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾದವರು ಮೈಸೂರಿನ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಹಾಗೂ ಸರ್ ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಂಕರಪುರ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಕೊಠಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಅಂದಿನ ’ಕರ್ಣಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು’ ಇಂದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಆಗಿದೆ, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಮ್ಮೇಳನದ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಹೊಣೆಯನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವ ಕನಸು ನನ್ನದು. ನುಡಿಹಬ್ಬದ ಕೈಂಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ನಮ್ಮ ಅಳಿಲು ಸೇವೆ.
ಈ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಿದೆ. ಪರಭಾಷಿಗರ ಆರ್ಭಟದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ತಮ್ಮತನವನ್ನು ಮೆರೆಸುವ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮೆರೆಸುವ ಸಂಭ್ರಮದ ಅವಕಾಶ ಇದಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡನಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಕಟ್ಟಿದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗನೇ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಸಾರಬೇಕಿದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕನ್ನಡಿಗರು ಪ್ರೀತಿ, ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಉದ್ಯಾನ ನಗರಿಯ ಒಡಲಿಲ್ಲ ಅಕ್ಷರ ಜಾತ್ರೆಯ ಪುಳಕ...

ನ. ನಾಗೇಶ್

ಅಕ್ಷರ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಉದ್ಯಾನನಗರಿ ಅಣಿಗೊಂಡಿದೆ.
ಬರೋಬ್ಬರಿ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ಬೆಂದಕಾಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನುಡಿ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಕನ್ನಡಮ್ಮ ಸಿಂಗರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅಕ್ಷರ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನ ಮನೆ-ಮನದ ಹಬ್ಬವನ್ನಾಗಿಸಲು ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಹಲವು ಹೊಸತುಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ.
ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಉದ್ಯಾನಗರಿಯ ಕನ್ನಡ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತೊಂದು ಹುರುಪು, ಜೀವಕಳೆ ತಂದಿದೆ.
ಫೆ.೪ರಿಂದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸರಸ್ವತಿಯದೇ ಆರಾಧನೆ. ವಿಚಾರಪೂರ್ಣ ಭಾಷಣಗಳು, ಸ್ವಾರಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಭರವಸೆಯ ಬೆಳಕಿನ ಕಾವ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾನಾ ಮಗ್ಗಲುಗಳ ಅವಲೋಕನ, ನೆಚ್ಚಿನ ಲೇಖಕರು, ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಮನರಂಜಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ರುಚಿಗಟ್ಟಾದ ತಿನಿಸುಗಳು, ಸಾಗರೋಪಾದಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ...ಹೀಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಗ್ಗಲು ಬದಲಿಸಿದಾಗ ಜಂಜಡದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ರೋಸಿಹೋದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಹಾಯಿದೋಣಿ. ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಮನ:ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಒಂದು ಆನಂದ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಲವು ಕುತೂಹಲಗಳಿಗೆ, ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮೈ ತೆರೆದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇದೆ. ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪರಭಾಷಿಗರ ವಲಸೆ ಮಿತಿಮೀರಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಾಮೋಹ, ಕಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳ ಭರಾಟೆ ಜೋರಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿಯೇ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ದು:ಸ್ಥಿತಿ ಕನ್ನಡದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಬಾರಿಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಜಡಬಿದ್ದ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಚಲನವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಿದ್ದಗೊಂಡಿದೆ.
ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆದಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸುದ್ದಿಯಾಗುವುದು ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯಿಲ್ಲ, ಕಿಟ್ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವ್ಯ ಪಕ್ಕಾಗಿಲ್ಲ, ವಿಚಾರ ಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದ ನೀಡಿಲ್ಲ ...ಹೀಗೆ ಅಪಸವ್ಯಗಳದೇ ದೊಡ್ಡ ಸದ್ದು. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿರುವ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಡಾ. ನಲ್ಲೂರು ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು, ಈ ಬಾರಿ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕೊಡದೆ, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ, ಮಾದರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಯಶಸ್ಸಿನ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಕೈಗಳ ಅವಿರತ ದುಡಿಮೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಅಣಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟು ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಕಟ್ಟುವ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದ ತಂಡವನ್ನೇ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದೆಲ್ಲದರ ಅರಿವಿರುವ ಡಾ.ನಲ್ಲೂರು ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕನ್ನಡ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕನ್ನಡ ಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆ ಕಲೆ ಹಾಕಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ವರೂಪ ವಿವರಿಸಿ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಆಚರಣೆಗೆ ಏನೆಲ್ಲ ಆಗಬೇಕೋ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕನ್ನಡ ತಾಯಿಯ ನುಡಿ ತೇರಿಗೆ ನಿಘಂಟು ತಜ್ಞ ಪ್ರೋ.ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಅವರಂತಹ ಘನ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ, ಹಿರಿ ಜೀವವನ್ನು ಸಾರಥಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸು ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯನವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ನೆಲ, ಜಲ, ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ‘ಇದಂ ಮಿತ್ಥಂ’ ಎಂದು ಮಾತನಾಡುವ ಎದೆಗಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಹಿರಿಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದ ಕುರಿತಾದ ಅವರಷ್ಟೇ ಹಿರಿಯದಾದ ಕನಸುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹ, ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಇದೆ. ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಇವರ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ತಕರಾರಿಲ್ಲದೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರೋಟಕೆ ಸಾಟಿಯುಂಟೆ
ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಠ ಮಾದರಿಯ ರಥವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೫ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಅವರ ಪತ್ನಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಉರವಣಿಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ರಥದ ಮುಂಭಾಗ ಸಾರಥಿ, ಮೇಲ್ಭಾಗ ಛತ್ರಿ, ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜ, ಜೊತೆಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನೊಳಗೊಂಡ, ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಲೇಪಿತ ವಿಶಿಷ್ಠ ಸಾರೋಟ ಈ ಬಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಹಲವು ವಿಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದಾಗಿದೆ.
ಸಮ್ಮೇಳನದ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಸಾರಥ್ಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಟಿ.ಎ.ನಾರಾಯಣಗೌಡರಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಾರಿಯ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿ, ವೈಭವೋಪೇತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಈ ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾರಾಯಣಗೌಡರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾರಾಯಣ ಗೌಡರ ಉಸ್ತುವಾರಿಕೆ ಅಂದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಇರಲೇಬೇಕು. ವೈಭವದ ಭರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ, ಶಿಸ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆ ಮೀರದಂತೆ ನೋಡಿದವರು ಮೆಚ್ಚಿ ಸೈ ಎನ್ನುವಂತೆ, ತಾಯಿಯಂತ ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಛಾತಿ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇಂತಹದ್ದೊಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಾರಾಯಣಗೌಡರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಇದೊಂದು ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನ ಕನಸಿನ ಕೂಸು. ರಥದ ಮುಂಭಾಗ ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳು, ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಲಾಂಛನ ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವ ಸೈನಿಕ ವೇಷಧಾರಿಗಳು, ೭೭ನೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನವಾದ್ದರಿಂದ ಮುಂಭಾಗ ಪೂರ್ಣ ಕುಂಭ ಕಳಸ ಹೊತ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ೭೭ ಮಂದಿ ಕನ್ನಡ ಧ್ವಜ ಹಿಡಿದ ಕರವೇಯ ಕಟ್ಟಾಳುಗಳು ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಾರೋಟದ ಮುಂದೆ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ತಾಯಿ ರಥ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗೋವಿನ ಹಾಡಿನ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ. ಮುಂದೆ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಅಶ್ವದಳ, ಆನೆ, ಒಂಟೆ. ಕೆಂಪೇಗೌಡ, ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್, ಜ್ಞಾನ ಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳ ಸ್ತಬ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲಿವೆ. ೩೦ ನಾದಸ್ವರ ಕಲಾವಿದರು ಮೆರಣಿಗೆಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ.
ನಂದಿಕೋಲು, ಚಿಟ್ಟಿ ಮೇಳ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ವೀರಗಾಸೆ, ಗೊರವನಕುಣಿತ, ಬೇಡರ ಕುಣಿತ, ಕೊರವಂಜಿ, ಪೂಜಾ ಕುಣಿತ, ಕಂಸಾಳೆ, ಕೀಲುಕುದುರೆ, ಹುಲಿ ವೇಷ, ಕರಗ, ಜಗಲಿಗೆ ಕುಣಿತ, ಧಾಟಿ ಕುಣಿತ, ಕೋಲಾಟ, ಕರಡಿ ಮಜಲು, ಪುರವಂತಿಕೆ ಕುಣಿತ, ಹಗಲು ವೇಷ, ಹಾಲಕ್ಕಿ, ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ ಹೀಗೆ ನಗರದ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾನಪದ ಪ್ರಾಕಾರಗಳ ಕಲಾವಿದರು ಮೆರವಣಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲಿವೆ.
ಪಾಲಿಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಮಾಲಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಮೆರವಣಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೆ.ಸಿ.ರಸ್ತೆ, ಮಿನರ್ವ ವೃತ್ತ, ಕೊಂಡಜ್ಜಿ ಬಸಪ್ಪ ವೃತ್ತ, ಮಕ್ಕಳ ಕೂಟದ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು ಮೈದಾನ ತಲುಪಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.
ಮೆರವಣಿಗೆ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ರಸಭರಿತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಇದನ್ನು ಕಂಡರೆ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾದಂತೆ. ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯ ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಅಹರ್ನಿಶಿ ದುಡಿತವಿದೆ.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭವನದ ಕನಸು
೭೭ನೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸವಿ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ಎಕರೆಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಭವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕನಸನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಇತಿಹಾಸ, ಕಲೆ, ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಮಹತ್ತರ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.
ಈ ಕನಸಿನ ಸಾಕಾರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿವೆ.
ವಿಭಿನ್ನ ಮಂಟಪಗಳು,
ವಿಚಾರ ಪೂರ್ಣ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು
ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಮಹಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ವೇದಿಕೆಗೆ ರಾಜರ್ಷಿ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್. ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್, ಎಸ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ, ಮಾರ್ಕ್ ಕಬ್ಬನ್, ಕೆಂಗಲ್ ಹನುಮಂತಯ್ಯ, ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ಸರ್. ಪುಟ್ಟಣಚೆಟ್ಟಿ, ಆರ್.ಕಲ್ಯಾಣಮ್ಮ, ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ, ಮ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ, ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ, ತೋಟದಪ್ಪ, ದೊಡ್ಡಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ, ಸಜ್ಜನರಾವ್, ಟಿ.ಪಿ.ಕೈಲಾಸಂ, ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌ರಂತಹ ಸಾರಸ್ವತ ದಿಗ್ಗಜರು, ರಂಗಕರ್ಮಿ, ಧರ್ಮದರ್ಶಿ, ಅಪ್ರತಿಮ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮಹಾದ್ವಾರಗಳಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರು, ದೇಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮಹಿಳೆ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಕನ್ನಡ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಹಾಸ್ಯ ಸಂವೇದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು, ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು, ಜನ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಧುಮುಕು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದಾಗಿದೆ.
ವಸತಿ, ಊಟ ಎಲ್ಲವೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು
ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನವೆಂದರೆ ಅದೊಂದು ಅಕ್ಷರ ಜಾತ್ರೆ. ಸಹಸ್ರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅದೊಂದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಸದೂಟ. ಪ್ರತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಸವಿಯುವ ಅವಕಾಶ. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಿಂದಿನವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ.
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಉಟೋಪಚಾರದ ಆತಿಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಬಾರಿ ಭಾರಿ ಭೋಜನದ ಬದಲಿಗೆ ಸರಳ ಉಟೋಪಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.
ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಉಟೋಪಚಾರ ನೀಡಲು ತಯಾರಿ ನಡೆದಿದೆ. ಅಡಿಗಾಸ್ ಇದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಕೂಟದ ಬಳಿ ಇರುವ ಹಳೆ ಕೋಟೆ ಆವರಣವನ್ನು ಉಟೋಪಚಾರಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಗಣ್ಯರ ಉಟೋಪಚಾರಕ್ಕೆ ಮಹಿಳಾ ಸೇವಾ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ವಸತಿಗಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳ ಮೊರೆಹೋಗಲಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಬಾರಿ ಕಿಟ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಚೀಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸುಸಜ್ಜಿತ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರ, ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಆಸನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಲ್ಲವೂ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಪರಿಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಚಾರಕರು, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಅಪ್ಯಾಯತೆಯ ಸ್ವಾಗತಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸಮ್ಮೇಳನದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ವಾಗತ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆದ, ಗೃಹ ಸಚಿವ ಆರ್. ಅಶೋಕ, ಕಸಾಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಲ್ಲೂರು ಪ್ರಸಾದ್, ಕರವೇ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷ ಟಿ.ಎ.ನಾರಾಯಣಗೌಡರು, ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯ ಅಶ್ವತ್‌ನಾರಾಯಣ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಮಹಾಪೌರ ಎಸ್.ಕೆ.ನಟರಾಜ್, ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದಾಶಿವ, ಕಸಾಪದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಕರವೇಯ ಖಜಾಂಜಿ ಸತೀಶ್‌ಗೌಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕರ ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ.
ಮತ್ತೇನು. ಕನ್ನಡ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ. ಅಪರೂಪದ, ಹಲವು ವಿಶೇಷಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷೀಭೂತರಾಗಿ.

ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಭಾಷಾವಾರು ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿ. ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಕುಲಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ತರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದು ಕನ್ನಡ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಸಹ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಮ್ಮ ನಾಡಗೀತೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರ "ಜಯ ಭಾರತ ಜನನಿಯ ತನುಜಾತೆ" ಈ ಪದ್ಯ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದದ್ದು. ಭಾರತ ಮಾತೆಯ ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವಳು ಈ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತೆ. ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪನೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಭಾರತವೂ ಮಾತೆ, ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಆ ದೇಶದ ಭಾಗ. ಈ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ವಜನಾಂಗದ ಶಾಂತಿಯ ತೋಟ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ’ಏಕೀಕರಣ’ದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮ ಇನ್ನೊಂದು ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ’ಸತ್ತಂತಿಹರನು ಬಡಿದೆಚ್ಚರಿಸು; ಕಚ್ಚಾಡುವವರನು ಕೂಡಿಸಿ ಒಲಿಸು; ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕಿಚ್ಚಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರ್ ಸುರಿಸು; ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಳುವ ತೆರದಲಿ ಹರಸು!’ ಎಂದು ಆಗಲೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದು ಈಗಲೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಈಗಿನವರೆಗೂ ನೆಲ, ಜಲ, ಭಾಷೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಕಮ್ಮಟಗಳು, ಶಿಬಿರಗಳು, ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಚಾರ ಮಂಥನಗಳು; ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಯೋಜನೆ, ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ತಾಲೂಕು-ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು. ಇವೆಲ್ಲ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳು. ಮತ್ತೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಬಂದಿದೆ! ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಎಂದರೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಮನಾಂತರ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಊಟ-ತಿಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ವೈಭವೀಕರಣ, ಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಭಾಸದರ ಕೊರತೆ, ಸಮಯ ತಪ್ಪಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಚಿಕೆಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬಿಡುಗಡೆ (ಪೂರ್ತಿ ಸಂಚಿಕೆ ಇನ್ನಾವಾಗಲೋ) ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರದರ್ಶನ; ಸಮಯಾಭಾವ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಯಾವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢತೆ ಇಲ್ಲದ ಭಾಷಣಗಳು ಕೊನೆಗೆ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಮಂಡನೆ, ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಬೇಡಿ. ಇವು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು.
ಇನ್ನೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಇದ್ದಿತು. ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕೆಲಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರನ್ನು ನಾಡಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಕರೆಸಿ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದರು.
***
ಸಮ್ಮೇಳನ ಹೇಗಿರಬೇಕು?
* ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವು ವಿಚಾರಾಸ್ಪದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರಚಲಿತ ರಾಜಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ನಡೆಯಬೇಕು.
* ಗಂಭೀರ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಸಮಾನಾಂತರ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಗೀತ-ಸಂಗೀತ-ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಪ್ರಧಾನ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು.
* ಭಾಷಣಕಾರರಿಗೆ ಸಮಯ ನಿರ್ಬಂಧ ಇರಬೇಕು.
* ಪ್ರಾಜ್ಞರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬೇಕು.
* ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಂತೆ ಆಗಬೇಕು.
* ಸಾಹಿತಿ-ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಿ.
* ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಗಳು ಸಮ್ಮೇಳನ ಮುಗಿದ ತಿಂಗಳೊಳಗಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗರಿಗೆ ನಿಲುಕುವ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗಬೇಕು.
* ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯುವ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯುಳ್ಳ ಗ್ರಂಥ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗಬೇಕು. ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ಆಗಿದೆ.
* ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮಿತಿ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ವಿಮರ್ಶಿಸಿ, ಸಮಿತಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಂಡಿಸಬೇಕು. ಆಯಾ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ತಾಲೂಕು ಘಟಕಗಳ ಸಹಾಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಸಮಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
***
ಮಾತೃಭಾಷೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ; ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಂಕಿಗಳ ಬಳಕೆಗೆ; ಪ್ರಮುಖ ಊರಿನ ಹೆಸರುಗಳ ಕನ್ನಡೀಕರಣ ಬಗ್ಗೆ; ಮಹಾಜನ ವರದಿ ಮತ್ತು ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ ವರದಿಗಳ ಜಾರಿಗೆ, ಗಡಿನಾಡು ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಬಗ್ಗೆ; ಜಾನಪದ-ರಂಗಭೂಮಿ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲೆಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.
***
ಕೇವಲ ’ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ’, ’ಕಿತ್ತೂರ ಕರ್ನಾಟಕ’ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ವೈಭವ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ, ಅಲ್ಲಿ ಜನರ ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಬಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗುವ ಶೌಚಾಲಯ, ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆದ್ಯ ಗಮನ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಆ ಹೆಸರಿನ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಆಗುವುದು.
***
ಈ ಸಲ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯುತ್ತಲಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲೆಯಾಳಂಮಯವಾಗುತ್ತಿರುವ; ಆಂಗ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ; ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿರುವ, ಐಟಿ ಬಿಟಿ ಮಯವಾಗುತ್ತಿರುವ; ವಲಸಿಗರೇ, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ; ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವ; ಕಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಎಫ್‌ಎಮ್ ಮತ್ತು ಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ?
* ’ಕನ್ನಡ ನಿನ್ನೆ ಮತ್ತು ಇಂದು’ ಎಂಬ ವೈಚಾರಿಕ ಗೋಷ್ಠಿ ಏರ್ಪಾಡಾಗಬೇಕು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವಜನತೆ, ಶಾಲೆ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು.
* ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.೫೦ರಷ್ಟು ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಬೇಕು.
* ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಎಲ್ಲ ದೈನಿಕ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ, ಪಾಕ್ಷಿಕ, ಮಾಸಿಕ, ದ್ವೈಮಾಸಿಕ, ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಏರ್ಪಾಡಾಗಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಗುಣ ಮಟ್ಟ ನೋಡಿ ಹೊಸ ಚಂದಾದಾರರಾಗಬಹುದು. ಹೊಸ ಓದುಗರು ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ದೊರೆಯುವುದು.
* ಹಿಂದಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ವಿಶೇಷಾಂಕಗಳನ್ನು (ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ) ಶೇ.೫೦ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
****
ಶೇ.೩೦ ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡಿಗರಿರುವ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಹುಟ್ಟು ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ’ಕನ್ನಡತನವೇ’ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಮ್ಮೇಳನ ಭಾಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹಳ ಮಹತ್ವ ಎನಿಸಿದೆ. ಭಾಷಾ ಮಲಿನತೆ ನಿವಾರಿಸಿ ಭಾಷಾ ಶುದ್ಧತೆ ಹರಿಸುವ ಮುಖೇನ ಕನ್ನಡ ಬಳಕೆಯ ಹೊಣೆ ಈ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಗರಿ ಇಟ್ಟಂತೆ ಪದಜೀವಿ, ನಿಘಂಟುಕಾರ, ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರೊ.ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ ಕಳಶಪ್ರಾಯ.ಅವರಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಿಗೂ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳಿವೆ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದರೂ, ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಗುರು. ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನ, ಶಿಸ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ, ದೈಹಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ೯೭ ವಸಂತಗಳನು ದಾಟಿದರೂ "ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು". ಬೆಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡತನ ಕಳದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇನ್ನಾದರೂ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರು ಜಾಗೃತರಾಗಬೇಕು. ಬೆಂಗಳೂರು ಬರೀ ವಲಸಿಗರ ನಗರವಾಗದೇ ಕನ್ನಡದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಆಗಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಹಿರಿದಾದ ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಶಬ್ದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಂತೆ ’ಭಾಷಾ ಸಂಪತ್ತ’ನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲು ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಿ ಎಂಬುದು ಕನ್ನಡಿಗರೆಲ್ಲರ ಹಾರೈಕೆ.
ಕೊನೆ ಸಿಡಿ:- "ವಿಶ್ವದ ಆರು ಸಾವಿರ ಪ್ರಖರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೨೫ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಕನ್ನಡ ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ವಯುತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ’ಕನ್ನಡ ಸಾಯುತ್ತಿದೆ’ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಯಾರೂ ಆಡಬೇಡಿ. -ಪ್ರೊ.ಜಿ.ವಿ.

ಯು.ಎನ್.ಸಂಗನಾಳಮಠ
ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಲೇಖರು.